facebook-tab50

HomeBeginnersrubriekKoralen geven kleur aan het aquarium

Koralen geven kleur aan het aquarium

20-2-2211060829-zoutwateraquarium7Als je een zeeaquarium ziet, valt vooral op dat er van die prachtige kleurrijke koralen in staan. Tegenwoordig is het mogelijk om een grote variëteit en kleurenrijkdom aan koralen in je aquarium te houden. Het zijn dieren dus ook hier geldt dat je moet weten wat je aanschaft en of het diertje in je aquarium past. Je koopt een klein stekje en daarna hoop je dat het allemaal goed gaat.

Zo werkt het niet, want wat gebeurt er eigenlijk als je een koralen in je aquarium hebt, hoe groeien die dieren, waar zet je ze neer en wat moet je voeren? Heel belangrijk is of een koraal wel houdbaar is. Aan wat is houdbaar, en aan welke eisen moet je voldoen om de dieren zo goed mogelijk te laten functioneren? Denk aan waterkwaliteit, licht, stroming en voeding. Ook de plaats van het koraal is heel belangrijk. Heeft het veel licht nodig of juist niet? Moet het in of uit de stroming staan? Veel vragen waar je niet zomaar even een antwoord op kunt geven. Ook ervaren aquarianen zijn constant bezig om al die eisen te ontdekken en er aan te voldoen. Dat het niet altijd lukt spreekt vanzelf. Blijf je wel altijd afvragen wat de oorzaak zou kunnen zijn.

Zelf ben ik ooit begonnen met lederkoralen. Steenkoralen konden we nog niet houden. Na invoering van de eiwitafschuimer en de kalkreactor begon het allemaal wat beter te worden en tegenwoordig gebruiken we osmosewater, ionenwisselaars, sporenelementen, filtervoeders, de Ballingmethode en passen we bepaalde filtertechnieken toe denk maar o.a. aan een wierenfilter, een diepzandbedfilter of zoals laatst op de verenigingsavond is besproken de ATS-methode of een refugium. Dit alles om een zo goed mogelijk resultaat te krijgen en dat lukt aardig.

Bij aanschaf van een koraal is het van belang om te weten wat je eigenlijk aanschaft. Alle koralen behoren tot de stam van de neteldieren (Cnidaria). Dat betekent dat in principe dus alle koralen kunnen netelen. Zij beschikken over mogelijkheden om “vijanden” in hun buurt te weren maar ook om d.m.v. het afvuren van netelcellen hun tegenstander te verwonden c.q. te verdoven of te vangen als voedsel. De neteldieren verdelen we in een aantal klassen waarvan de bloemdieren (Anthozoa) een belangrijke leverancier is van onze koralen. De steenkoralen en of lederkoralen behoren tot de subklasse van de bloemdieren.

Koralen hebben voor hun groei licht nodig. Het zijn de zoöxanthellen in het koraal die ervoor zorgen dat er fotosynthese plaatsvindt en voor de nodige brandstoffen en bouwstoffen zorgen. Het zijn eencellige symbiotische algen die koolstof binden en daaruit o.a. koolhydraten, glucose (suikers) en glycerol (biologische vetten) aanmaken die ten goede komen van de gastheer, maar ook zorgen voor de nodige zuurstof en calcificatie ofwel het bouwen van een kalkskelet (van calciumcarbonaat) en de kalknaaldjes in zachte koralen. Op zijn beurt zorgt het koraal ervoor dat de zoöxanthellen ook voedsel tot zich nemen.

zooxanthellenZoöxanthellen hebben voorkeur voor het blauwe spectrum van het licht (400 – 480 nm). Er zijn koralen die over voldoende zoöxanthellen beschikken om voor een groot deel te voorzien in hun voedselbehoefte. Soms wel tot vijfennegentig procent. De rest vangen ze zelf. Dat zijn o.a. de zweefalgen in het water maar ook micro-organismen of voedselresten die wij in het aquarium hebben gedaan als voeding voor vissen of koralen. In de natuur komt het voor dat zij vooral ’s nachts het overige voedsel vangen. Dus naast fotosynthese gebruiken ze ook de natuurlijke vangtechnieken waarbij ze o.a. hun tentakels gebruiken.

Daarnaast zijn er koralen die weinig of geen zoöxanthellen bezitten. Zij hoeven ook niet op heel lichte plaatsen te staan. Die dienen hun voedsel dan wel zelf te vangen. Dit is een belangrijk verschil om te onthouden, want als je ze wilt laten overleven dien je als aquariaan te zorgen dat deze dieren voldoende voedsel kunnen bemachtigen, en van de juiste soort! En dat laatste valt nogal eens flink tegen! Als ze zich op de juiste plaats bevinden om voldoende voedsel te kunnen vangen of dat je er zelf gemakkelijk bij kunt als je gericht gaat voeren, zou het moeten kunnen, maar realiseer je dat er nog slechts weinig aquarianen zijn die deze soorten koralen in leven weten te houden… Al snel zal blijken dat één keer per dag of om de een of twee dagen voeren niet voldoende is en op den duur overleven de koralen het niet.

Je moet er aan denken dat steen- of lederkoralen zich niet kunnen verplaatsen. Dus moet je van te voren goed uitkienen waar je ze zet, en daarbij moet je rekening houden met de afmeting die ze kunnen bereiken (sommige soorten kunnen snel erg grot worden!).

Mar-Mar-Andaman-Turquoises 680Ook moet je je afvragen of ze veel of weinig licht nodig hebben, en hoe zit het met de stroming en bezitten ze wel of geen zoöxanthellen? Leders en steenkoralen houden van beweging. Ze voelen zich prima bij een matige waterbeweging, maar sommige soorten willen juist wat meer stroming bijvoorbeeld Acropora’s. Maar directe stroming of éénrichtingstroming vinden ze over het algemeen niet zo prettig. Zorg er voor dat de stroming wisselt. De deining zoals we die in de zee zien zullen we niet halen, maar we proberen het in ons aquarium wel zoveel mogelijk te benaderen, en wie weet wat de toekomst ons brengt. Denk er aan dat zonder voldoende licht, stroming en voeding de dieren niet zullen overleven.
Er is een wezenlijk verschil tussen steen- en lederkoralen. Steenkoralen bouwen aan een vast skelet. Lederkoralen daarentegen bezitten geen vast skelet maar sclerieten, kleine langwerpige of stervormige kalknaaldjes. Als een lederkoraal afsterft dan zie je op de bodem soms nog stukjes sclerieten liggen. Het skelet van steenkoralen is opgebouwd uit calciumcarbonaat. Alle poliepjes op het koraal zetten aan de onderzijde kalk af. Er wordt dus hard gewerkt aan de opbouw en vorm van zo’n skelet. Maar ook zachte koralen kunnen niet zonder. Dit betekent dat altijd voldaan moet worden aan een juiste calciumwaarde. Naast calcium is het belangrijk om magnesium en zo nu en dan sporenelementen toe te voegen.

octakoralliahexacoralliaSteenkoralen behoren tot de Hexacorallia (zestralige poliepen) en de lederkoralen behoren tot de Octocorallia (achtstralige poliepen). Door naar de poliepen te kijken en de tentakeltjes te tellen kun je zien of het koraal bij de ene of bij de andere subklasse behoort. De lederkoralen zijn doorgaans bruin van kleur. Het is wat eentonig als je de hele bak met deze leders vult, maar als ze groot zijn en de stroming goed is (matig tot krachtig) dan is het prachtig om te zien hoe de stam en poliepen heen en weer bewegen. Als er dan nog eens een Escennius bicolor (zwart slijmvisje met oranje staart) tussen de poliepen zit en mee beweegt is het helemaal genieten. Natuurlijk zijn er wel wat kleurverschillen. Een voorbeeld is Sinularia dura (kroepoek genoemd in onze hobby) die naast de bruine ook een gele variant kent. Ook bij de Nefthiasoorten en de Dendronephtia (beide geen zoöxanthellen!) zien we wat kleurvarianten. Maar als we echt van kleuren houden dan kom je toch snel bij de steenkoralen met hun diversiteit aan kleuren en vormen. Kleurpigmenten zorgen voor de mooiste en felste kleuren(patronen).

sps-koraalIn onze hobby maken we onderscheid tussen LPS (Long Polyp Scleractinian), SPS (Small Polyp Scleractinian) en de NPS (Non Photosynthetic Scleractinian). Deze laatste bezitten geen zoöxanthellen. Dus vragen die een andere benadering dan de eerste twee. Met wat ervaring kun je wel het onderscheid maken tussen LPS- of SPS-koralen, maar het blijft altijd moeilijk. Soms zie je helemaal geen poliep of hooguit wat gaatjes. Maar als ze voedsel tot zich nemen dan is er doorgaans wel wat te zien. Je kunt altijd bij de handelaar of Cerianthusleden vragen of je met één van deze categorieën te maken hebt. In de wetenschap gebruikt men het onderscheid zoals in de alinea hierboven genoemd is.

Het is altijd lastig om te zeggen wat wel of niet voor beginnende aquarianen een juiste koraal is. Steenkoralen vragen op zich veel meer aandacht of zorg dan zachte koralen (Acyonacea). Hiervan zijn de lederkoralen (Alcyoniidae) over het algemeen goed houdbaar en kunnen zelfs heel flink groeien. Het zijn mooie koralen om mee te beginnen. De meest voorkomende soorten zijn de Sarcophyton-, Sinularia- en Lobophytumsoorten. In grote lijnen herkenbaar aan hun vorm, maar er zijn zelfs binnen de soort grote verschillen zoals Sinularia asterolobata, ook wel vingerkoraal genoemd en Sinularia dura. De eerste heeft lange bewegende “vingers” als ik het zo even mag noemen en de laatste wordt door aquarianen ook wel Kroepoek genoemd. Deze bezitten geen lange uitsteeksels maar vlakke schijven met wat uitstulpinkjes. Soms zijn de sclerieten zichtbaar. Zelf heb ik alle drie de soorten in mijn aquarium gehouden. Sommige met een diameter van zo’n 30 cm! Mijn anemoonvisjes schommelden heerlijk mee. Ik heb wel eens gelezen dat men meerdere lederkoralen in een startende aquarium plaatst om de verschillende fases van een opstart te versnellen. Na verloop van tijd zie je dat lederkoraal gaat vervellen. Niet schrikken, want dat is heel gebruikelijk. Bij de Sacrophytonsoorten, vooral de paddenstoelvorm (S. glaucum), is dat goed te zien. Op een gegeven moment zie je een dun vliesje op de hoed en die gaat iets los zitten om na een tijdje los te laten. Hij heeft zich even gewassen. Het vuil op de hoed wordt zo verwijderd. Als dit te veel achtereen gebeurt moet je opletten, want dan kunnen de aquariumomstandigheden niet juist zijn en zal het dier t.z.t. doodgaan. Je kunt dat zien aan de witte verkleuringen. Zoals ik eerder schreef, kunnen lederkoralen erg groot worden. Zet je een klein lederkoraaltje in een nanobakje dan zie je na verloop van tijd dat ze de hele ruimte innemen en er geen plaats is voor andere koraaltjes. Vooral de mooie pulserende Xenia, behorend tot de zachte koralen, worden in een klein groepje (kolonie) aangeschaft. Slaat het aan dan kan het de hele bodem gaan bedekken. Een nano is dan snel gevuld. Maar ja, een bewegende bodem is ook weer bijzonder. Dat is ook het kenyaboompje (een zachte koraal), die na verloop van tijd zelf stukjes afsnoert die dan ergens in de buurt zich vastzetten en uitgroeien tot een volwaardige koraal. Natuurlijk mooi om zo’n ontwikkeling mee te maken. Van de zachte koralen (Alcyonacea) zijn de geslachten Sacrophyton, Sinularia, Lobophytum en Cladiella goed houdbaar. Met de juiste belichting en stroming kunnen ze hard groeien en veel ruimte in je aquarium innemen. Als je iets nieuws in je aquarium plaatst, geniet er dan een tijdje van voordat je er weer wat nieuws in zet. Kijk of het allemaal goed functioneert en groeit. Oog hebben voor detail! De Anthelia’s, behorend tot de zachte koralen net zoals de Xenia’s, kunnen net zo flink groeien als de Xenia’s. Het kan echter gebeuren dat je Xenia van de een op de andere dag ziet wegkwijnen en na een aantal dagen of een week geheel verdwenen is. Waarschijnlijk speelt de waterkwaliteit, of de speciale voeding dat ze nodig hebben, een bepaalde rol hierin. Ik heb ok gehoord dat te lang over kool filteren nadelige gevolgen heeft voor dit koraal. Ik weet dat echter niet zeker. Er zijn ook zachte koralen die niet zo eenvoudig te houden zijn: bijvoorbeeld de mooie rode Dendronephtia’s of de kleurige Nephtya’s. Deze soorten bezitten geen zoöxanthellen; licht speelt dus een minder belangrijke rol, dus moeten zij hun voedsel zelf vangen. Eén enkele keer per dag gericht voeren is dan te weinig. Natuurlijk is het mogelijk om deze zogeheten azoöxanthelle koralen te houden maar dan zou je dit, om ze goed tot hun recht te laten komen, in een speciale bak moeten doen met verlichting, stroming en voeding die daar bij hoort. Dat wil over het algemeen zeggen dat je met minder verlichting toe kunt dan je gewoonlijk boven een gemengde rifbak hebt. Ook het voerpatroon is van groot belang. Want zoals eerder geschreven: geen zoöxanthellen betekent dat het koraal voer moet vangen en daar ligt voor jou een belangrijke taak. Dat is toch wel specialistisch werk, want als je te veel voert in je aquarium kan dat weer voor te veel nitraat en fosfaat zorgen en dat moeten we juist niet hebben. Het zoeken naar de juiste balans is dus van grote waarde. Misschien kun je ze dus beter in een speciaalaquarium houden met de voor deze dieren juiste omstandigheden.

Mooi voorbeeld van een LPS-koraal: Goniopora (Madeliefkoraal)Van de orde Steenkoralen (Scleractinia) zien we op dit moment heel veel in de handel. Vaak zijn ze prachtig van vorm en zien we de mooiste kleurvariaties. Het is moeilijk te zeggen wat goed, minder goed of niet houdbaar is. Veel hangt af van de omstandigheden in het aquarium en waar jij je accenten legt. We zeggen weleens dat de mooist gekleurde koralen geen of minder zoöxanthellen bezitten. En dan geldt hetzelfde als hier boven beschreven voor de azooxanthelle softkoralen.

Gaat je voorkeur uit naar steenkoralen met kleine of grote vissen en zwemt er van alles rond en zien we ook oren, buttons of leders dan gelden weer andere regels. Over het algemeen zeggen we dat LPS-koralen beter houdbaar zijn dan SPS-koralen. Te denken valt aan bijvoorbeeld Euphylia’s (de druifjes- en hamerkoralen). Zet ze goed vrij met voldoende ruimte om zich heen. Dit i.v.m. het netelen van andere koralen. Goed te doen zijn o.a.: Caulustrea. Ze lijken op struikjes, kale stam uitgroeiend aan de bovenzijde. Mooi van kleur. Soms worden Nederlandse namen ook gebruikt voor andere koraalsoorten. Bijvoorbeeld met vingerkoraal kun je Sinularia of Lobophytum bedoelen. Met de Latijnse naam ben je altijd zeker van de familie of soort. Een aantal aquarianen hebben de prachtige steenkoraal Lobophylia sp. aangeschaft. Je ziet ze in veel kleurschakeringen en hebben een wat langgerekte vorm. Ze zien er robuust uit. Door zijn grootte is het misschien handig om wat stukjes voer te geven, maar omdat ze zoöxanthellen bezitten, kunnen zij in principe zelf voor hun voeding zorgen. Goed houdbaar zijn ook de Fungiasoorten, die een plekje op de zandbodem het meest appreciëren, hun tentakels niet altijd laten zien en ’s nachts actief zijn. Denk ook eens aan de mooi gekleurde Scolymia, die als je ze voert hun tentakels te voorschijn laten komen. Favoriet bij veel aquarianen is ook het blaasjeskoraal (Plerogyra). Als ze uitstaan kunnen de blaasjes heel groot zijn. Ook hier geldt, zoals eigenlijk bij de meeste koralen die sterk netelen: zet ze op een ruime plek. De blaasjes trekken zich in en de tentakels komen te voorschijn. Die tentakels hebben, zoals ik eerder heb beschreven, een belangrijke functie. Bij veel koralen komen die ’s nachts te voorschijn en hebben soms een lengte van 5, 10 of zelf 20 cm. We noemen ze ook wel vechttentakels. Ze netelen de dieren in hun directe omgeving en als zij sterker zijn dan zal de ander zich terugtrekken of het niet overleven. Het gaat er soms heftig aan toe. Het is jammer als één van je mooie koralen zo ziet wegkwijnen.

Af en toe zie je ook Flowerkoraal (Catalaphylia jardinei) aangeboden. Als ze uit staan in de winkel dan ben je verkocht, want zoiets moois wil je wel in je aquarium. Ze zijn ook redelijk goed houdbaar, maar pas op dat ze in goede conditie zijn. Ik heb eens meegemaakt dat iemand zo’n koraal kocht terwijl het koraal op twee plaatsen zich losmaakte van zijn skelet. Niet kopen, want dit gaat echt niet meer goed komen. Flowerkoraal kan erg groot worden en is zeer netelend. Je merkt pas hoe groot ze zijn als ze geheel uit staan. Dus ruimte bieden! In opmars zijn ook bepaalde SPS-koralen zoals Acropora, Montipora, Pocillopora en Stylopora. Hiermee worden redelijke tot goede resultaten gehaald. Soms is het heel lastig om ze goed te determineren. Je hebt Acropora die verticale uitlopers hebben maar ook heel horizontale vlakken kent met korte uitstulpingen naar boven en bij Montipora zie je dezelfde verschijnsel. Tegenwoordig zie je heel veel Acroporasoorten aangeboden. De een is beter houdbaar dan de ander. Maar we zien toch hoopvolle resultaten. Laat je goed informeren. Sommige leden van Cerianthus hebben al jaren acropora’s staan.

Pompende xeniaZelf heb ik al vele jaren in mijn aquarium een Pocillopora gehouden. Een klein stekje om mee te beginnen. Prachtig paars-rose aan de bovenkant. Ik heb het boven in het aquarium geplaatst (licht!) op een plek waar de stroming heel afwisselend is mede door de dieptewerking tussen de doorgangen. Het skelet groeide stijl omhoog, richting het licht of oppervlakte. Op een gegeven moment kijk je tegen het skelet aan maar als je van boven in het aquarium kijkt dan zie je de prachtige kleuren. Het koraal was tot aan het oppervlak gegroeid en kreeg daar een platte vorm. Alles groeide vanuit één punt tot heel breed aan de bovenzijde. De hoogte was ongeveer 20 cm en de bovenbreedte eveneens zo groot. Ik heb er weleens stukjes van afgeknipt om te stekken, maar daarmee moet je voorzichtig zijn want het gebeurde daarbij ook dat een hele tak afbrak. Door het vormen van dit kalkskelet wordt er vel calcium en magnesium aan het water onttrokken. Dat betekent dat de calcium- en magnesiumwaarde altijd goed moet zijn.

De meeste steenkoralen houden, op enkele uitzonderingen na, van matige stroming. Eigenlijk kun je er van uitgaan dat directe stroming bij de meeste koralen niet gewenst is. Ook moet je er voor zorgen dan je wisselende stroming hebt zodat niet altijd alles in één richting beweegt. Tegenwoordig hebben we pompen die een brede straal geven en ook in sterkte kunnen wisselen (pulseren).

Wat de voeding betreft hebben we tegenwoordig, naast artemia, krill, mysis, muggenlarven enz., veel mogelijkheden door het toevoegen van riffeeders (fijnfiltreerders) zoals zoo- en phytoplankton, Cyclop-eeze® en andere vloeibare voedingsstoffen. Naast de voedingsproducten kun je ook sporenelementen of vitamineoplossingen toevoegen. Vergeet ook niet regelmatig water te verversen want ook daarin zitten o.a. voldoende sporenelementen die de koralen nodig hebben. Over voeding en sporenelementen kunnen we nog een heel verhaal schrijven, maar dat komt misschien wel een andere keer. Tot slot nog dit: koop niet impulsief een koraal maar vraag of informeer op de vereniging wat je het beste kunt doen.

Ian Kerkhof

Reacties   

 
Erik
0 #1 Erik 28-04-2015 20:50
Hoi

Ik wil jullie bedanken voor de duidelijke info.
Na 15 jaar sta ik op het punt om weer met deze prachtige hobby te beginnen. nog twee weken en dan komt de bak met alle toebehoren.
er is zoveel verandert en mogelijk tegen woordig.
hebben jullie een forum of kan ik lid worden ?

hoor graag, met vriendelijke groet,
Erik
Citeer
 

Plaats reactie


Beveiligingscode
Vernieuwen

Ga naar boven