Watersamenstelling

Wanneer je begint aan een zeeaquarium komt er veel op je af, en dat is vooral een heleboel informatie. Al deze zaken moet je op een rijtje zetten: heb ik er altijd de tijd voor over? Heb ik er het geld voor en wil ik het eraan besteden? Wát ga ik aanschaffen en is er plaatst om het aquarium en alle benodigdheden te plaatsen? Veel van deze aspecten zijn al eerder belicht in deze beginnersrubriek, nu wil ik verder uitdiepen wat er zoal in het water komt en gaat.
Als je natuurlijk zeewater gebruikt om je bak te vullen, zitten hier natuurlijk alle stoffen in die er in zeewater nodig zijn. Hoogstens moet je nog kijken naar het zoutgehalte (water uit de Noordzee heft doorgaans en iets lager zoutgehalte dan tropisch zeewater).

zeewatersamenstellingGa je je bak met zelf aangemaakt zeewater water vullen, kies dan een zout van goede kwaliteit. Hierover is altijd informatie te krijgen op onze ledenavonden of op onze website. In het zout dat we gebruiken zitten naast het bekende zout natriumchloride, allerlei andere stoffen die noodzakelijk zijn voor een gezond zeeleven. Veruit het grootste deel van de opgeloste stoffen bestaat uit natrium en chloor (zie figuur 1).

Veel van deze stoffen vinden we ook terug in de organismen die in onze bakken leven.
Deze stoffen worden opgenomen en deels later weer afgestaan. In de oceaan is deze verandering in concentratie niet of nauwelijks merkbaar door de gigantische hoeveelheid water. In ons aquarium is dit echter een andere zaak. Hier is de verhouding water t.o.v. de levende organisme zoals koralen, vissen, kalkalgen, wieren etc. niet te vergelijken met de natuur. Dit is dan ook de reden dat de oceaan met hun riffen zo stabiel zijn en onze bakken zo gevoelig voor schommelingen.

Om dit dus in controle te houden zullen we dus moeten reageren op de veranderingen, willen we temninste een gezond en zo stabiel mogelijk milieu voor onze dieren behouden.

De concentratie van stoffen in ons aquariumwater wordt in belangrijke mate bepaald door het toegevoegde voedsel, de waterwissels, afvoer van stoffen via de eiwitafschuimer, en de groei van de kalkalgen koralen en vissen. Om dit grote geheel een beetje in beeld te kunnen houden is het van groot belang om de concentratie van bepaalde stoffen regelmatig te meten.

Het voert hier te ver om alle meetbare stoffen te vernoemen maar de meest simpele en gangbare zijn de temperatuur,  de zuurgraad van het water (ph), en het zoutgehalte van alle opgeloste verschillende zouten.
De temperatuur is natuurlijk makkelijk te meten met een goede thermometer, en het zoutgehalte met een aerometer (let op dat je dit llaatse wel doet bij een temperatuur van 25 graden, wanr daarop is de aerometer geijkt). Het aflezen van deze meter  vraagt wel wat oefening. Wanneer je hem goed schoon houdt, is het een betrouwbaar hulpmiddel.

De zuurgraad (pH) kan je met een meetsetje meten of elektronisch. Voordeel hiervan is dat je elk moment een controle hebt op je pH en dit is een aanwijzing op (afbraak)processen in de bak. Andere stoffen moeten we met meettestjes meten, hiervan zijn er verschillende merken op de markt. De belangrijkste zijn  de  Kh (de  carbonaathardheid), Ca (calciumgehalte) en Mg (magnesiumgehalte).

Als je begint met je bak en je hebt goed zout in de juiste hoeveelheid gebruikt, dan zullen al je waarden wel goed zijn. Toch is het belangrijk om  de waarden regelmatig te meten zodat je weet waar je staat. Je raakt er dan aan gewend en krijgt in de loop der tijd een “gevoel” van wat er in je bak gebeurt en bent op tijd om, indien nodig, bij te kunnen sturen.

Want nu begint het: na verloop van tijd zul je zien dat de waarden gaan veranderen en niet meer zo optimaal zijn als in het begin. Hier moeten we op gaan reageren want anders kan het  de verkeerde kant uitgaan en krijgen we niet het door ons gewenste milieu. Meestal zal het eerst je Kh gaan wegzakken. Dit kan verorzaakt worden door allerlei soorten processen, maar feit is dat hij omlaag gaat. De groei van kalkalgen is een van (kalkalgen hebben veel calcium en carbonaat nodig voor hun groei en zullen dus veel aan hetw ater inttrekken, waardoor de KH daalt). De KH is van groot belang omdat deze stof het water een bufferende werking geeft waardoor de ph-waarde van het water minder zal schommelen (dag en nachtwaarden).

Om de verdwijnende stoffen bij te vullen zijn er verschillende methode’s. Zo kun je kalkwater toevoeging, een kalkreactor inzetten of de zogenaamde balling-methode hanteren.

Elke methode heeft zijn voor en nadelen. Kalkwater toevoegen is een reeds lange tijd beproefde methode en bestaat uit calciumcarbonaat opgelost in osmosewater. Dit moet na goed te zijn geschud enkele dagen stilstaan in een vat of kan zonder lucht en afgesloten van de buitenlucht daar anders de in de lucht aanwezige CO2 (koolzuurgas) een reactie aangaat met het kalkwater en het daardoor voor ons onbruikbaar wordt.De kH waarde van het het kalkwater ligt enorm hoog en moet in een goed stromend gedeelte van je bak langzaam toegevoegd worden. Een nadeel is dat je nooit meer kunt toevoegen dan het verdampte water anders gaat je zoutgehalte weer omlaag.

Een voordeel is dat deze methode erg goedkoop is. Het vraagt echter wel wat voorbereiding en tijd.

Een tweede methode is het gebruik van de kalkreactor. Deze zijn er in allerlei soorten en maten. In principe is het een buis met een kalkhoudende materie, bijvoorbeeld koraalgrit. Deze wordt doorstroomd met zuur water (pH meestal 6 of lager) waardoor het materiaal in oplossing gaan en vervolgens toegevoegd worden aan het aquarium. Omdat het grit of koraalbreuk rijk is aan calcium en magnesium stijgt de concentratie in je aquarium.

Het verkrijgen van het zure water gebeurt doordat CO2-gas wordt opgelost in het zeewater wat dan door de reactor stroomt. Deze methode kan geheel worden geautomatiseerd d.m.v pH-sensoren die de pH in de bak en reactor meten en aan de hand hiervan de CO2-gasstroom bepalen. Dit vraagt echter wel een investering van enkele honderden euro’s en wat ervaring om de juiste afstelling te verkrijgen. Geheel zonder gevaar is dit niet; er ligt altijd het gevaar van verzuring om de hoek Dit is een zogenaamde gebalanceerde toevoeging, wat wil zeggen dat je niet afzonderlijk de stoffen (calcium en magnesium) kunt bijsturen maar krijgt wat er in je kalkreactor zit en in oplossing gaat.

Een derde methode is de toevoegmethode  (oftewel de Balling-methode). Hierbij voeg je alleen die stoffen toe die je nodig hebt. Dit kunnen stoffen zijn  voor de kH (natriumwaterstofcarbonaat  oftewel maagzout), calciumchloride voor het calciumgehalte en magnesiumchloride voor de magnesiumconcentratie. Deze stoffen zijn allemaal makkelijk op te lossen in verschillende kannen met osmose water en zijn goed in het voren aan te maken.

De hoeveelheid die je nodig hebt kun je uitrekenen aan de hand van de door jouw gemeten  waarden  van je metingen, en de inhoud van je aquarium. Over deze methode zijn goede boeken te verkrijgen bv   Ratgeber Meerwasserchemie. Ook kun  je gebruik maken van een handig gratis computerprogrammaatje  tw aqua-calculator wat beschreven is in ons boekje van december 2011.

Om de juiste hoeveelheid van je toevoegingen te bepalen moet je meten en dit is denk ik een goede manier om je bak in de gaten te houden en het gevoel te krijgen. Vooral in de eerste jaren is dit een goede zaak en legt je de broodnodige discipline op die elke aquariumliefhebber zich eigen moet maken. Ik meet elke week deze waarden is meer een gewoonte geworden.

Als beginnende aquariaan zou ik gaan voor de “balling-methode” deze vraagt geen investering en is de meest veilige manier. Al de zouten zijn eenvoudig te verkrijgen en mocht je er informatie over willen hebben kun je me altijd aanschieten op de verenigingsavonden.

Peter Brugmans

Voor meer informatie over zout verwijzen we u graag naar onze website: In de rubriek Artikelen > chemie treft u er nog veel meer over!

Ga naar boven