HomeOnderwerpenChemieHet kan niet altijd kaviaar zijn....

Het kan niet altijd kaviaar zijn....

Gepubliceerd in Cerianthus, februari 2004

……en dat is nog veel te mooi gezegd, gezien de inhoud van dit, in mineurstemming geschreven artikel. In plaats van deze titel had ik ook kunnen kiezen voor: "Wie weet raad?" Alle positieve verhalen over onze hobby ten spijt, wat ik wil aantonen is dat het daarmee ook wel eens verkeerd kan gaan.

Zelfs mij als ervaren aquariaan kan dit dus overkomen. En dan sta ik nogal in mijn hemd. Hoe vervelend ook, ik schaam me er niet voor daar eerlijk voor uit te komen. Dikwijls wordt in succesverhalen verteld en geschreven hoe goed alles het doet, hoe geweldig dieren zich vermeerderen, hoe de steenkoralen de bak uit groeien enz. Het kan ook anders lopen, en daarover gaat dit relaas.

Als je zoveel energie steekt in het oplossen van aquariumproblemen en het resultaat blijft uit, ja dan verwens je deze hobby. Dan denk je was ik maar duivenmelker, konijnenfokker of postzegelverzamelaar geworden. Veel uitdaging lijkt mij daar overigens niet in te zitten. Genoeg geklaagd nu, wat is er aan de hand?

Na een succesvolle periode moest ik constateren dat mijn zeeaquarium (200 x 60 x 60 cm, voor details zie Cerianthus maandblad van juni 2002 resp. 2003) achteruit ging, zodat ik na een aantal mislukte pogingen e.e.a. te verbeteren heb besloten de zaak rigoureus aan te pakken. Dat betekende de bak leeghalen en opnieuw inrichten. Met alle respect en waardering voor goed bedoelde en wijze adviezen van mede-aquarianen, ik heb vele adviezen opgevolgd: resultaat nul komma niks. Toch leer je daarvan.

De problemen op een rij

  1. Sterke achteruitgang van bepaalde voorheen goed groeiende steenkoralen (bijv. Euphyllia spec.), gorgonen en lederkoralen,
  2. Verminderde groei van andere lagere dieren (bijv. Cladiella)
  3. Het niet 'aanslaan'; van nieuwe ingebrachte steenkoralen
  4. Het bij sommige soorten verminderen/verdwijnen van zoцxanthellen
  5. Het spoorloos verdwijnen van (gezonde) vissen
  6. Een slakkenplaag (omdat dit nachtactieve dieren zijn en ze geen aantoonbare schade aanrichten, beschouw ik dit als 'n minder belangrijk probleem).

Nou kun je het allemaal wel op zijn beloop laten, m.i. beoefen je daarmee op onverantwoorde wijze je hobby. Immers -nog afgezien van de financiлle consequenties- je wilt dat de dieren gezond blijven, toch? Te veel rommelen in je bak is uit den boze, maar niets doen kan fataal zijn en het einde van de hobby inluiden. Logisch dat je eerst de oorzaak vaststelt en daarna maatregelen neemt, maar wat als je de oorzaak niet kunt vinden?

Vermoedelijke oorzaken

  1. Natuurlijke veroudering / verarming van de bak (het meeste wat er in staat is ruim 20 jaar oud).
  2. Het niet met normale / mechanische middelen uit te roeien bestand aan in dit aquarium voorkomende brandwormen (zie artikel in Cerianthusblad van mei 2003:"wie lust er nog peultjes?") Toen kon ik er nog gekscherend over schrijven, nu vergaat me de lol). Nogmaals, het gaat niet om de kleine, slechts enkele centimeters lange beestjes, maar om forse exemplaren die je als je 's nachts met een lampje in het aquarium schijnt, je op tergende wijze vrolijk kwispelend begroeten. Ik heb inmiddels in een tijdschrift gelezen dat er wel degelijk roofzuchtige borstelwormen zijn, die niet van lagere dieren afblijven, zelfs bijten en vissen verschalken.
    N.b. Onze erevoorzitter J. Spaan vertelde me dat hij jaren geleden met hetzelfde probleem te kampen heeft gehad, hetgeen uiteindelijk voor hem aanleiding is geweest zijn zeeaquarium leeg te halen. Weinig bemoedigend dus…
  3. Slechte waterkwaliteit
  4. Andere oorzaken (zie verder)
  5. Een combinatie van genoemde factoren.

Na een tijdje de zaak te hebben aangezien heb ik achtereenvolgens een groot aantal ingrepen over een periode van zo'n ѕ jaar uitgevoerd: meestal zonder en soms met enig resultaat. Omdat ik hiervan een logboek heb bijgehouden valt het niet moeilijk de genomen maatregelen puntsgewijs samen te vatten.

Waterkwaliteit

De chemische waterwaarden van de bakDaar ga je het toch het eerst in zoeken. Echter de metingen leverden nauwelijks iets verdachts op (zie tabel). Nou weet ik wel, een meting (momentopname) zegt niet zoveel, metingen over een lange periode leverden echter geen noemenswaardige afwijkingen van genoemde cijfers op.

Ook een dubbelcheck met andere testsets / apparatuur gaf geen verontrustende afwijkingen te zien. 'Meten is weten' gaat blijkbaar niet altijd op. Raar eigenlijk, je ziet dat het niet goed gaat, dan wordt echter niet door de meting bevestigd. Nou kunnen we ook lang niet alles meten. Je ogen geven dan toch de doorslag. NB. Nog steeds staat er op de meeste testsets geen houdbaarheidsdatum of vervaldatum vermeld. Jammer.

Recent uitgevoerde zoutmetingen (3x) met precisieapparatuur toonden aan dat mijn beide zoutmeters een te lage waarde aangeven (1,023 ipv 1,026). Ik heb daarop het zoutgehalte verlaagd. Hierna uitgevoerde controlemetingen met een andere geavan-ceerde meter toonden daarentegen aan dat mijn meters een iets te hoge waarde aangeven (1,021 ipv 1,020)! Ik heb daarop het zoutgehalte weer verhoogd. Daar word je niet vrolijk van. Mijn pH-meter gaf een foutieve waarde aan nl. 8,4 ipv 8,0.

Nb. Het kalibreren of ijken van meetapparatuursets zou m.i. periodiek, zeg 1x per kwartaal op onze Cerianthusbijeenkomst moeten plaatsvinden.

  • Ik heb het gebruik van omkeerosmosewater weer hervat, nadat ik vastgesteld had dat het membraan toch nog voldoet aan de eisen. Ook heb ik het watervoorraadvat grondig schoongemaakt.
  • De hoeveelheid en frequentie van water verversen heb ik van 30-40 l in 2-3 weken, verhoogd naar 40-50 l per week. Dit gaf enige kortstondige opleving te zien.

Waterbehandeling

  • Experimenteren met andere filtervullingen, zoals zeoliet, weer gestopt na uitblijven van verbetering.
  • Filtercompartimenten (keramiek, siporax, kunstschuim) schoongemaakt, schuimmateriaal verwijderd na herinrichting deels met brokken levend steen gevuld.
  • Recent als proef m.b.v. zelfvervaardigde "GAF-zakken" de mechanische filtercapaciteit uitgebreid. Het lijkt te werken, nog te vroeg voor een oordeel.
  • Met wierengoot gestopt (deels vanwege plaatsgebrek) en na constatering dat dit een kraamkamer bleek te zijn voor brandwormen (30 stuks eruit gehaald!).
  • Kritisch gekeken of er in het hele systeem giftige materialen of 'zeewateronvriendelijke' leidingen waren gebruikt. Was niet het geval. Alle leidingen schoongemaakt.
  • Ondersteuningsprofielen (aluminium) onder wierengoot al eerder afgelakt.
  • Onderhoud aan alle pompen uitgevoerd. Wateromloop en waterbeweging voldoen aan de 'normen'. Erg eenduidig zijn de aanbevelingen uit de diverse handboeken en tijdschriften overigens niet.
  • Afschuimer met pomp gedemonteerd, schoongemaakt, teruggezet. Werking is verbeterd,
  • Kalkreactor idem, en van nieuwe vulling (koraalgruis) voorzien.
  • Toevoegingen, zoals jodium en strontium geven geen verbetering te zien, lijkt met toch wel nuttig. Onderbroken toediening van alcohol weer hervat (1/2 ml per dag) calciumgehalte met calciumchloride op peil gebracht,
  • Inschakeling van diatoomfilter gaf geen verbetering, dit was wel het geval na inzet van actieve kool,
  • Proeven met andere merken diepvriesvoer, droogvoer en Edel gistvlokken: geen verschil. Dit geldt ook voor fytoplankton-concentraat (zie Cerianthusblad van februari 2003). Er wordt 5-6 dagen per week spaarzaam gevoerd.

Verlichting

  • TL en TL5 lampen gewisseld / vervangen: geen verschil
  • Verouderde HQI-lampen vervangen: geen verschil
  • Hoger of lager hangen van de HQI-lampen: geen verschil
  • Aantal branduren gewijzigd: geen verschil

Verwarming

Verwarmingselementen vervangen; thermostaten werkten niet altijd naar behoren. Temperatuur ingesteld op 25-270C.

Andere (omgevings)invloeden

  • Er wordt in huis niet gerookt. Ruimte waarin het aquarium straat wordt geventileerd
  • Er is niet geschilderd, gespoten met luchtverfrissers, muggenverdelgers of hoe die dingen mogen heten
  • Wel (zeer geringe) lekspanning gevoeld, resp. gemeten bij het filter. Is verholpen.
  • Borstelwormenplaag aangepakt in het aquarium met Concurat resp. Levamisole (volgens advies van Marine Water Systems). Leidde niet /nauwelijks tot resultaat.

Herinrichting

Na dit alles heb ik de knoop doorgehakt en besloten het aquarium leeg te halen, alles grondig schoon te maken, de stenen in aparte baden met Levamisole te behandelen (vlgs. aanbeveling van dierenarts in dosering van 2 ml op 100 l bij 10% concentraat, daarin evt. dosering opvoeren) en het aquarium te herinrichten. Voor deze operatie die binnen 1 dag moest worden uitgevoerd werd een draaiboek geschreven en de hulp ingeroepen van twee ervaren mede-aquarianen en Fred, de overbuurman.

Met goede voorbereiding en in sublieme samenwerking werd dit karwei geklaard waarbij de buurman de taak kreeg de stenen te dompelen en met een pincet de wormen en ander 'ongedierte' (slakken, deelanemoontjes) te verwijderen. Sindsdien noemen we hem Fred Pincet….

Een deel van het levend steen is vervangen door vers steen (15 kg), vele wormen zijn verwijderd of platgespoten, 650 l zeewater ververst, zand vervangen door aragoniet, later oud

zand (na reiniging en koken) toegevoegd.

De vissen hebben het bijna allemaal overleefd, enkele lagere dieren niet. Er zijn geen giftige materialen in het aquarium aangetroffen.

Na 14 dagen is met Levamisole in het aquarium nabehandeld. Inmiddels heb ik 2 lipvissen (Halichoeres-soorten) waarvan gezegd wordt dat ze kleine wormen eten, aangeschaft en staat een Picas-sotrekkersvis met hetzelfde doel op het verlanglijstje.

De situatie nu (januari 2004)

Negatief

  • Aanzienlijke schade door teloorgang van vissen en lagere dieren
  • Huidinfectie (stip?) bij enkele vissen
  • Steenkoralen staan niet/nauwelijks uit

  • Positief
  • Levamisol blijkt matig effectief middel bij bestrijding van borstelwormen (niet alle wormen waren omgekomen).
  • Begin van herstel bij aantal dieren verbluffende 'revival' van 2 soorten blaasjeskoraal
  • Groei van soort roodwier dat voordien niet houdbaar was

  • Neutraal
  • Voorruit door bealging dagelijks schoonmaken (was 2 x 3 per week)
  • Slakkenplaag is gebleven
  • Zeer tevreden over nieuwe inrichting van de bak (stenen minder massief gestapeld, aantal vrije doorgangen gecreлerd)
  • Misschien komt het met enig geduld wel weer goed.

    Tenslotte

    Achteraf gezien ben ik er (nog) niet zeker van of de problemen zijn opgelost. Het is denkbaar dat door bepaalde ingrepen en zeker door de behandeling en herinrichting schade is veroorzaakt doordat het water langdurig zwaar is belast met vrijgekomen stoffen (gestorven dieren, residue Levamisole). Antwoord op de vraag of er iets schadelijks zat/zit in het aquarium (behalve de brandwormen) of dat er juist iets nuttigs aan ontbrak kan ik niet geven. Het blijft gissen. Terecht heeft A. Amir eens gezegd "wetenschap, geloof en bijgeloof gaan naadloos in elkaar over". Wie weet of denkt te weten wat er mis is gegaan, of wat ik over het hoofd heb gezien, verzoek ik te reageren.

    Ga naar boven