HomeOnderwerpenChemieFosfaat in ons aquariumwater

Fosfaat in ons aquariumwater

Gepubliceerd in Cerianthus, juni 1996

Inleiding
Fosfaat (PO4) is een zout van het element fosfor. Het element behoort met de elementen stikstof (N) en kalium (K) tot de belangrijkste voedingsstoffen voor planten. Kalium komt normaal voor in zeewater en stikstof kan worden opgenomen uit de lucht. Het fosfor komt in natuurlijk zeewater in zeer geringe hoeveelheden voor. 

De aquariumpraktijk
In ons aquarium is het echter anders gesteld want daarin hebben wij vissen zwemmen die regelmatig door ons worden gevoerd. Al is het aantal vissen nog zo gering, in verhouding tot de zee zal de hoeveelheid afvalproducten in het aquarium aanmerkelijk hoger zijn. Als wij niets doen om de toename van fosfaat te voorkomen dan zal na verloop van tijd de bealging toenemen. Als we daarbij ook nog de pech hebben dat ons aquarium wordt besmet met een algsoort (wij denken bijvoorbeeld draadalg) dan kan het op een ramp voor onze lagere dieren uitlopen! Voor het in stand houden van ons aquarium moeten we dus het fosfaat geen kans geven ons water, laten we maar zeggen, te laten verzieken. Nu zullen jullie ongetwijfeld opmerken: hoe doe je dat? Wel via experimenten zijn wij tot goede resultaten gekomen.

Het experiment
Daan heeft voor enkele jaren terug zijn bak leeg moeten halen omdat de draadalg zijn lagere dieren ruïneerden. Wat hij ook deed, de draadalg bleef. Na het leeghalen heeft hij de stenen uit zijn bak in de tuin opgestapeld. Daar heeft het gedurende twee jaar in weer en wind gelegen. Tot voor kort heeft hij een groter aquarium gekocht. Om hiervoor volledig nieuw steen te moeten kopen, leek hem wel wat erg zuur. Hij heeft het oude steen met een hoge drukspuit schoongespoten en in twee regentonnen geplaatst, die gevuld waren met zoutwater. In beide tonnen was een pomp geplaatst voor de nodige waterbeweging.

De metingen
Na circa een half jaar heeft hij een nitraat- en fosfaatmeting gedaan. Het nitraatgehalte bleek nihil te zijn. Daarentegen was het fosfaatgehalte tamelijk hoog, namelijk 5 mg/ltr. Daar fosfaat in zuurstofloze omstandigheden weer in oplossing gaat, wat dus mogelijk is vanuit de steen, zal er een evenwichtstoestand ontstaan tussen de hoeveelheid opgelost in het water en de hoeveelheid op de steen. Door een aantal keren het water in de tonnen te verversen met demiwater is het fosfaat gezakt naar circa 0,2 - 0,5 mg/ltr. De pompen waren na het verversen uit de tonnen verwijderd omdat in stilstaand water het zuurstofgehalte terugloopt en het fosfaat dus beter in oplossing gaat.

Na het verversen van het water in de tonnen werd enkele weken gewacht voordat een meting werd gedaan. Door deze behandeling verwacht Daan dan ook dat hij het oude steen zonder nare gevolgen als vulsteen kan gebruiken.

Gewapend met deze gegevens hebben wij van meerdere aquaria het water gemeten. Van twee aquaria was het nitraat- en fosfaatgehalte nihil, dat wil zeggen: lager dan 0,1 mg/ltr. De beide bakken waren 8 jaar gelden ingericht met lagere dieren en vissen. Waterverversing wordt afgewisseld gedaan met natuurlijk zeewater, 30 ltr. per maand, en kunstmatig zeewater, eveneens 30 ltr. per maand. De bakken staan er geweldig bij. 
Aan de hand van deze metingen en de goede staat van de lagere dieren en vissen zijn wij nagegaan hoe dit mogelijk is. Hierna is nog een meting verricht op een ander aquarium die er eveneens prachtig bijstaat. Deze bak is drie jaar geleden ingericht eveneens met lagere dieren en vissen. Het nitraatgehalte in deze bak was nihil en het fosfaatgehalte 1 mg/ltr. Eén mg. is niet verontrustend maar geeft wel aan dat er iets aan de hand is.

Conclusies
We weten dat het fosfaat via toevoegingen zoals voedering in het water komt. We moeten dus iets gaan doen om de toename van het fosfaat tegen te gaan. Het bleek dat bij de eerste twee aquaria het water wordt gefilterd over oestergrit. Van het aquarium met 1 mg. fosfaat per liter werd voorheen (1 jaar geleden) ook over grit gefilterd. Om de één of andere reden is het grit vervangen door hydro-korrels. De hydro-korrels zijn echter twee weken geleden weer vervangen door grit.

Volgens de laatste meting is het fosfaatgehalte nu tussen 0,2 - 0,5 mg/ltr. gezakt. De filtering over oestergrit is hier dus het middel om het fosfaatgehalte laag te houden. Velen van jullie zullen opmerken dat ze dat allang weten. Maar als er alleen wordt gefilterd zonder dat het grit wordt ververst, zal er op een gegeven moment een verzadiging optreden.

Ons advies
We merkten aan het begin al op dat er een evenwichtstoestand gaat optreden, dus het fosfaatgehalte in het aquariumwater zal weer gaan toenemen.

Het kunstje is dus dat het grit regelmatig (zeg elke maand) wordt vervangen. Wij merken hierbij op dat het grit best langere tijd mee zal kunnen gaan, zeker als we weinig vissen in de bak hebben, maar waarom zullen we risico's nemen. 
Grit is in verhouding met een ander filtermateriaal, zoals koraalzand, een goedkoop materiaal. Nu staat er in de literatuur vermeld dat het ongebrand grit moet zijn. Bij navraag bij de (enige in Nederland)leverancier in Zierikzee blijkt dat al het grit in de handel is gebrand.

Ongebrand grit kan namelijk salmonella- bacteriën bevatten, wat gevaarlijk is voor de kippen en dus ook voor ons. Om er echter zeker van te zijn dat het gebrande grit ook goede resultaten geeft is de proef die wij vijf weken geleden opstartte, gedaan met gebrand grit.

Zoals wij reeds vermelde geeft het grit goede resultaten. Over de eerste twee aquaria waarvan het water vrijwel geen fosfaat bevat, geven wij nog een aantal meetgegevens die vanaf 1993 tot op heden zijn verricht. Volgens de tabel was ook hier enige tijd na het inrichten het fosfaatgehalte gestegen naar mg/ltr. Op deze bakken zijn vervolgens twee compartimenten in de filterruimte gevuld met grit. Elk vak bevat circa 5 - 6 liter grit, elke maand wordt een vak geheel schoongemaakt en voorzien van nieuw grit. Dus elk vak werkt twee maanden voordat het wordt vervangen.

De gemakkelijkste manier van vervangen is wanneer het grit in kunststof horregaas in het filtervak wordt geplaatst. Horregaas (kunststof) is te koop in de betere ijzerhandel. Voor het vervangen trekt men de hele "zak" eruit. Tot op heden is het fosfaatgehalte constant minder dan 0.1 mg/ltr.

Mochten er nog vragen zijn dan zijn jullie van harte welkom. Ons doel is het toch immers om een ieder aan een mooie bak te helpen.


          oktober   november  december   januari   februari    maart      april

Zout       1020       1021      1022       1022      1022       1023      1022    
Nitraat      9         22        18         9          7         4          2     
Fosfaat      5        4.5        0.4       0.3        0.1       0.1        0.1    
Kh          10         7          6         9          9         8          9     
Ph          8.3       8.2        8.3       8.2        8.2       8.3        8.2


Tabel: Overzicht van diverse waardes van het aquariumwater. 

Ga naar boven