Spongebob!

spongebobIn deze winterse tijden waarin de sneeuw om je oren vliegt en deze afkoelen tot pijnlijke gevoelstemperatuur, denk ik vol weemoed aan de warmere dagen waarop het plezierig is om in en rondom het water te vertoeven.

Waar het een overvloed is van leven, leven dat we gelukkig ook terug kunnen zien in ons aquarium, van vis en koralen tot al het kruipende spul van garnaaltjes en kreeftjes. Maar er is ook volop leven op en onder de stenen die we in onze bak hebben, meestal verborgen voor het oog, maar daardoor niet minder interessant. Wat ik vooral bedoel zijn de vele sponzen in talloze vormen en kleuren, variërend van wit, zwart geel, tot paars of blauw; noem het maar en ze zijn er.

Behalve van aquarianen hebben ze al een tijdje ook de belangstelling getrokken van een heel andere groep mensen, namelijk uit de medische wereld. Ongeveer de helft van alle nieuwe medicijnen die momenteel verschijnen, zijn in meer of mindere mate gebaseerd in de natuur voorkomende stoffen.

De spons heeft geen mechanisch verweer en kan ook niet vluchten. Zo zijn ze geheel afhankelijk van de chemische afweermethode. Dat ze dit goed af gaat blijkt wel uit het feit dat de sponzen tot de oudste organismen behoren die er ooit op deze wereld zijn voorgekomen. Het onderzoek naar de vele stoffen die de sponzen voor hun afweer gebruiken, staat pas in de kinderschoenen en lijkt zeer omvangrijk te kunnen worden, gezien de vele soorten sponzen die nog niet zijn onderzocht. Een van de vele problemen hierbij is onder andere de hoeveelheid voorkomende sponzen van een soort en hun bereikbaarheid. Er is veel weefsel nodig om een kleine hoeveelheid medicijnen te produceren. Kweken lijkt dus voor de hand te liggen, maar dat valt nog niet zo mee. Ondanks het feit dat ze zo simpel van bouw en structuur lijken te zijn, hebben ze nog zeer veel geheimen.
Sponzen komen overal in de wereld voor in zowel de koude als de warmere wateren.Het aantal soorten in het koude water is wel veel minder dan in de tropische wateren.

geel-spons  oranje-spons-web

In koud water komen soorten vo or van enkele honderden jaren oud met aanzienlijke afmetingen. Sponzen zijn de meest primitieve meercellige dieren en zitten wat betreft vorm tussen een kolonie en een individu in. Een spons heeft geen zenuwstelsel of gespecialiseerd spijsverteringsstelsel. Het skelet is een complex bouwwerk van allerlei kanaaltjes en kamers waar het water doorheen stroomt. In de kamertjes zitten miljoenen zweephaartjes die het water als het ware wegslaan en zo een waterstroom door de spons genereren. Dit water wordt op die manier door een enorm aantal poriën vanuit de buitenkant naar binnen gezogen. Hieraan hebben ze ook hun Latijnse naam Porifera te danken. Speciale cellen filtreren dit water en halen er hun voedsel uit.

Osponzen2-webnlangs heeft een Nederlandse sponzenonderzoeker Jasper de Goey een belangrijke ontdekking gedaan in het sponzenleven. Hij ontdekte dat de sponzen vooral leven van opgeloste koolwaterstoffen welke ‘gelekt’ worden door de algen in de koralen. Deze opgeloste stoffen kunnen niet door andere dieren worden opgenomen en zouden zo vanuit het rif de oceaan in spoelen en zo een groot gat vormen in de voedselkringloop van het rif.
Omdat de sponzen deze grote hoeveelheid opgeloste koolwaterstoffen opnemen, zou je zou verwachten dat ze groeien en groeien. Maar het tegendeel is waar: ze blijven nagenoeg even groot!

Wat ze wel doen is in zeer groot tempo nieuwe cellen vormen en hiermee hun oude cellen vervangen.  De ‘oude’ cellen stoten ze af en vormen hoopjes cellen op of om de spons. Deze cellen vormen een belangrijke bron van voedsel voor al het leven dat op het rif rondloopt of zwemt. Hiermede wordt dit lek in de voedselkringloop dus voor een belangrijk deel weer gedicht. Deze ontdekking kan van veel belang zijn voor de verdere kennis over het kweken en vermeerderen van de spons. Het blijkt dus dat sponzen niet maar doorgroeien maar wel altijd jong blijven. Dit feit alleen al is natuurlijk al een prachtig fenomeen om verder te bestuderen.

Bali253 thumbSponzen vormen na de steenkoralen de grootste groep levende organismen op het rif. Vaak verscholen in de grotten maar voor degene die weet te kijken ook gewoon op de stenen in het daglicht als plakkaten van slechts enkele millimeters dik in de vele kleuren. De vele kleuren en vormen die ze kunnen hebben doen niet of nauwelijks onder voor die van de koralen. Dit alles heeft me doen besluiten om een apart aquarium op te zetten om deze dieren beter te kunnen huisvesten en bestuderen. Dikwijls krijg je er al sporen van sponzen gratis mee, op verse levend steen welke je in de aquariumzaken koopt. Dit is –helaas– meestal een kort leven beschoren in onze bakken. Als het binnenkort wat moois oplevert, zal ik er over berichten!

Veel, heel veel is nog onbekend wat betreft deze dieren wat de uitdaging alleen maar groter maakt. De laatste tijd is er ook in de populair wetenschappelijke media nogal wat aandacht voor de sponzen. Een werkelijk ongelooflijk kunstwerk van architectuur en glasvezeltechniek is de glasspons uit de diepzee.

Een zeer interessant artikel met filmpje van en klein half uurtje is te bewonderen op de site van wetenschap24 onder de naam “Bouwen met glas”, werkelijk een aanrader om eens te bekijken:

bouwen-met-glas-video

Ga naar boven